Achillea millefolium subsp. millefolium

Photo gallery

Οικογενεια

Asteraceae (Compositae)

Παραδοσιακη Αγγλικη Ονομασια

Yarrow, Milfoil

Κοινα ελληνικα ονοματα

Αχιλλέα, αψινθιά, μυριόφυλλον

Βοτανικη περιγραφη

Πολυετής πόα, με έντονη ανθοφορία το καλοκαίρι σε ομπρελοειδείς ταξιανθίες. Βλαστοί χνουδωοί, 25- 60 cm, που φέρουν φύλλα σε όλο το μήκος τους και συνήθως δεν διακλαδίζονται. Φύλλα κατ’εναλλαγή. Τα νεαρά της φύλλα είναι κυλινδρικά και χνουδωτά, τα ώριμα 2- 66 cm, στενά, πτερόβολα χρώματος γκριζοπράσινου, επίσης χνουδωτά. Άνθη μικρά (ανθίδια), λευκά ή ρόδινα, σε τελικά ποδισκοφόρα καφέλια, που περιβάλλονται από βράκτια μήκους 2- 3 mm και σχηματίζουν σκιάδια. Καρπός αχαίνιο πιεσμένο, επίμηκες ή αντίστροφα ωοειδές. Το φυτό και τα άνθη αναδίδουν χαρακτηριστική οσμή, ενώ όλο το φυτό έχει πικρή γεύση. Ανθίζει Μάιο με Οκτώβριο. Αναπαράγεται με σπέρματα, αλλά και από υπόγειους βλαστούς

Γεωγραφική Εξάπλωση

Απαντάται στα ορεινά λιβάδια, σε άκρες δρόμων και σε χέρσα χωράφια (σε υψόμετρο (500-)1000-2000 m). Επίσης, σε βραχώδη ασβεστολιθικά εδάφη σε χαμηλό υψόμετρο αν και μπορεί να φτάσει μέχρι τα 2.500 m. Απαντάται σε όλο το Βόρειο ημισφαίριο με διάφορα υποείδη (πολύμορφο είδος) και ο αρχικός χώρος εξάπλωσής του ήταν η Ευρώπη και η Δυτική Ασία.
Είναι φωτόφιλο είδος, αν και μπορεί να αναπτυχθεί και στη σκιά, με μικρές απαιτήσεις σε νερό. Προτιμά ελαφρά, αργιλώδη και αργιλοπηλώδη εδάφη, καλά στραγγιζόμενα, αλλά αναπτύσσεται ακόμη και σε φτωχά και ξηρά εδάφη. Μπορεί να αντέξει και την υψηλή αλατότητα του εδάφους και να φυτρώσει κοντά στη θάλασσα.
Στην Ήπειρο απαντάται στα ορεινά λιβάδια με τους αντιπροσωπευτικούς πληθυσμούς του. Πολύ εύκολα απλώνει τις ρίζες του και σχηματίζει ομάδες που καταπιέζουν και απωθούν τα γειτονικά φυτά των λιβαδιών. Εμφανίζει μεγάλη γενετική ποικιλότητα και προσαρμόζεται εύκολα στα διαφορετικά περιβάλλοντα. Χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία, αλλά λίγο νερό το καλοκαίρι είναι απαραίτητο.

Μέρη του φυτού που χρησιμοποιούνται για φαρμακευτική χρήση, συγκομιδή και επεξεργασία

Στη βοτανοθεραπευτική χρησιμοποιούνται τα φύλλα, οι ανθισμένες κορυφές που συλλέγονται το καλοκαίρι και οι ρίζες το φθινόπωρο. Από τα παραπάνω η Αχιλλέα χρησιμοποιείται με την μορφή αφεψήματος.
Η συλλογή των ανθοφόρων βλαστών γίνεται στο στάδιο της ανθοφορίας και η ξήρανση σε ξηραντήρα ή στον ίσκιο όταν πρόκειται για μικρές ποσότητες.
Σύμφωνα με μια σημερινή παραδοσιακή χρήση στο Ζαγόρι, ο τρόπος παρασκευής είναι ο εξής: Βράζετε ένα κουτάλι του γλυκού αποξεραμένου τμήματος του φυτού (φύλλα, άνθη ή ρίζες) για 5 λεπτά σε 250 ml νερού

Βοτανικές και παραδοσιακές χρήσεις:

Ο Διοσκουρίδης αποκαλεί το φυτό «στρατιώτης ο μυριόφυλλος». Είναι αντιαιμορραγικό και κατά των ελκών και των αποστημάτων. Αναφέρει ότι, αν γίνει κατάπλασμα με συνδυασμό χλωρού και αποξηραμένου φυτού με ξύδι, προφυλάσσει τα πρόσφατα τραύματα από φλεγμονή, ενώ ως πόσιμο, με νερό και αλάτι, καταπολεμά τις σήψεις.
Ο Γαληνός αναφέρει το φυτό με το όνομα το «μυριόφυλλον» και του αποδίδει στυπτικές και επουλωτικές ιδιότητες.
Από τις περιγραφές τους φαίνεται ότι πρόκειται για δυο διαφορετικά είδη της ίδιας οικογένειας.
Οι ιδιότητες που αποδίδονται στο φυτό από τον Άγγλο βοτανολόγο Nicholas Culpeper (17ος αιώνας), αποτελούν ένα συνδυασμό αυτών που του αποδίδουν ο Διοσκουρίδης και ο Γαληνός.
Ο Αγάπιος Λάνδος πληροφορεί, ότι η «αψινθιά» θεραπεύει τον πόνο του αυτιού και επουλώνει δερματικές δυσμορφίες. Ο Culpeper συνιστά επίσης το φυτό βρασμένο με λευκό κρασί για διαφορετικές ασθένειες, όπως για τη βλεννόρροια στους άνδρες και για τη λευκόρροια στις γυναίκες.
Ο Ιωάννης Σταφίδας στο Ιατροσόφιον (18ος αιώνας) αναφέρει, ότι η «αψινθιά» ωφελεί την καταπολέμηση του βήχα. Σε ηπειρώτικο γιατροσόφι του 19ου αιώνα αναφέρεται. Ότι η αψιθιά βοηθά τη γυναίκα να αποβάλλει.
Στην κερκυραϊκή βιβλιογραφία λέγεται, ότι θεραπεύει παθήσεις του στομάχου. Με αυτήν συμφωνούν και οι προφορικές μαρτυρίες της περιοχής. Στο Ζαγόρι, στο παρελθόν, το χρησιμοποιούσαν για τον κοιλιακό πόνο, την αναιμία, ρινορραγία, μητρορραγία, ωταλγία, την αιμόπτυση, ον ίλιγγο, ως τονωτικό και ως αγγειοδιασταλτικό. Σήμερα χρησιμοποιείται για τις αρθρίτιδες, την τριχόπτωση, την υπέρταση, την ωταλγία, την ψωρίαση, επίσης ως διουρητικό, σπασμολυτικό, τονωτικό, για την περιποίηση τραυμάτων και για το κοινό κρυολόγημα

 

Φυτοχημική σύσταση

Έχουν απομονωθεί από την Αχιλλέα γύρω στις 40 χημικές ουσίες. Και σύμφωνα μ’ αυτά τα χημικά συστατικά μπορούμε να καταλάβουμε τις θεραπευτικές ιδιότητες της Αχιλλέας. Περιέχει 1,4 % αιθέριο έλαιο, το οποίο έχει μπλε χρώμα και περιέχει την αζουλίνη έως 51% η οποία έχει αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Περιέχει ακόμα βορνεόλη, τερπινεόλη, λιναλοόλη, σαβινένιο, χαμαζουλένιο που είναι αντιφλεγμονώδη και αντιαλλεργικό, καμφορά, σινεόλη, ισοαρτεμισία κετόνη και ίχνη θουξόνης. Και το χαμομήλι περιέχει αζουλένιο που είναι ένα σεσκιτερπενικό δικυκλικό. Επίσης η Αχιλλέα περιέχει σεσκιτερπενικές λακτόνες, οι οποίες είναι η μιλλεφολίδη και η ακέτυλο βαλχανολίδη οι οποίες είναι πικρές και τονωτικές ουσίες, φλαβονοειδή τα οποία είναι υπεύθυνα για την αντισπασμωδική δράση της Αχιλλέας, πολυακετυλένια, τριτερπένια, φυτικές χρωστικές, οι οποίες διευρύνουν τις περιφερειακές αρτηρίες και συντελούν στη διάλυση θρόμβων. Ακόμα περιέχει ταννίνες, που έχουν επουλωτικές ιδιότητες, κουμαρίνες, σαπωνίνες,
στερόλες, ένα όξινο γλυκοαλκαλοειδές την αχιλεΐνη, η οποία δίνει την χαρακτηριστικά πικρή γεύση στην Αχιλλέα, μειώνει την υπέρταση και σταματάει τις αιμορραγίες και είναι αντιοξειδωτική ουσία, κυανιδίνη, η οποία επηρεάζει τα νεύρα των εσωτερικών οργάνων και επιβραδύνοντας τον καρδιακό παλμό. Επίσης περιέχει αμινοξέα, οξέα όπως σαλικυλικό οξύ, σάκχαρα όπως γλυκόζη, σουκρόζη, μανιτόλη, βιταμίνη C και Κ, κινεόλι, προαζουλένη, στυπτικές ουσίες, ρητινώδης ουσία και άλατα.
Από τα φύλλα της εξάγεται αιθέριο έλαιο, το οποίο χρησιμοποιείται στην φαρμακευτική. Τα φύλλα της έχουν περιεκτικότητα 0,6 με 0,85 σε αυτό το αιθέριο έλαιο. Εκχύλισμα από τα φύλλα της επίσης χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν για τον καθορισμό του λιπαρού δέρματος του προσώπου. Επίσης παλαιότερα χρησιμοποιούνταν ως υποκατάστατο του κινίνου

 

Καλλιεργείται το φυτό σε τοπικές καλλιέργειες και σε τι βαθμό

Απαντάται ως αυτοφυές σε μεγάλους πληθυσμούς και γι’αυτό δεν καλλιεργείται συστηματικά. Αναπτύσσεται σε όλα τα εδάφη που διαθέτουν την ελάχιστη ποσότητα νερού το καλοκαίρι, αν και αναπτύσσεται καλύτερα σε φτωχά σε θρεπτικά συστατικά εδάφη. Η λίπανσή του μάλιστα μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ανθοφορία του.
Πολλαπλασιάζεται με σπέρματα και παραφυάδες. Για την εγκατάσταση της καλλιέργειας πρέπει να γίνουν οι απαραίτητες περιποιητικές εργασίες. Κάθε φυτεία διατηρείται μέχρι 4 χρόνια και μετά ανανεώνεται.
Φυτό πολύ ανθεκτικό σε εχθρούς και ασθένειες. Στην Ευρώπη καλλιεργείται σε 200 στρέμματα περίπου από λίγους καλλιεργητές. Καλλιεργείται και σε κήπους ως καλλωπιστικό.

 

Χρήση ως βότανο στην τοπική αγορά

Δεν έχει σημειωθεί χρήση του βοτάνου στις τοπικές αγορές παρολ’ αυτά η αχιλλέα μπορεί να αποτελέσει εμπορικό προϊόν τόσο στη μαγειρική ως ορεκτικό και ως αφέψημα, όσο και στην παρασκευή φαρμακευτικών σκευασμάτων λόγω της αντιφλογιστικής της δράσης. Τέλος, προοπτικές διαφαίνονται και στη σύγχρονη βιομηχανία καλλυντικών.

Οποιαδήποτε χρήση στον τοπικό πολιτισμό

Η αχιλλέα χρησιμοποιείται ως καλλωπιστικό φυτό σε κήπους ή σε συνθέσεις φρέσκων λουλουδιών ή και αποξηραμένων καθώς έχει μια ευχάριστη μυρωδιά.
Έχει την ιδιότητα να διώχνει τα σκαθάρια , τα μυρμήγκια και τις μύγες. Επίσης, όταν καίγεται, διώχνει τα κουνούπια.
Με τα φύλλα του φυτού μπορεί να παρασκευαστεί υγρό λίπασμα. Τοποθετούμε σε ένα δοχείο φύλλα αχίλλεας και μετά προσθέτουμε νερό. Τα αφήνουμε να μουλιάσουν για μια με δύο εβδομάδες και μετά αραιώνουμε το μαύρο υγρό που έχει προκύψει, με χαρακτηριστική οσμή, σε αναλογία 1:10 περίπου με νερό.
Μπορεί να προστεθεί, σε μίξη με άλλα φυτά, σε κομπόστ για να επιταχυνθεί η δράση των βακτηρίων και επομένως και η διαδικασία της κομποστοποίησης.
Οι αρωματικοί του καρποί μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αρωματίσουν εσωτερικούς χώρους με φυσικό τρόπο, χωρίς να χρειάζεται έτσι να καταφύγουμε στη λύση χημικών αποσμητικών.
Από τα φύλλα της εξάγεται αιθέριο έλαιο, το οποίο χρησιμοποιείται στην φαρμακευτική. Τα φύλλα της έχουν περιεκτικότητα 0,6 με 0,85 σε αυτό το αιθέριο έλαιο. Εκχύλισμα από τα φύλλα της επίσης χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν για τον καθορισμό του λιπαρού δέρματος του προσώπου. Επίσης παλαιότερα χρησιμοποιούνταν ως υποκατάστατο του κινίνου.

 

Κίνδυνοι

Μεγάλες δόσεις αφεψήματος του βοτάνου μπορούν να προκαλέσουν πονοκέφαλο και ζάλη. Μπορεί επίσης να προκαλέσει φωτοευαισθησία. Δεν συνιστάται κατά την διάρκεια της κύησης και γαλουχίας. Σε μεγάλες δόσεις μπορεί να αλληλεπιδράσει με αντιπηκτικά και αντιυπερτασικά φάρμακα.

Bibliography